Ebeveynler için anlaşılır ve kapsamlı rehber
Doç. Dr. Mehmet Salih Söylemez
Çocuğunun parmak ucuna basarak yürüdüğünü fark eden aileler doğal olarak endişeleniyor:
“Acaba bir sorun mu var?”, “Bu durum kendiliğinden düzelir mi?”
Endişelenmek çok normaldir. Çünkü parmak ucuna basarak yürümek (toe-walking), hem tamamen masum bir alışkanlık olabileceği gibi, bazı önemli sağlık sorunlarının ilk belirtisi de olabilir. Bu yazıda bu durumun nedenlerini ve hangi durumda bir uzmana başvurmanız gerektiğini ele alıyoruz.
İdiopatik (Alışkanlık) Parmak Ucunda Yürüme
En sık görülen parmak ucu yürüme nedenidir. Çocuk yürümeyi ilk öğrendiğinde dengeyi sağlamak için parmak ucuna basabilir. Kas ve tendon yapıları normaldir.
Büyümeye bağlı, çocukların ifade edemedikleri “büyüme ağrısı” da başka bir nedendir.
Bu çocuklarda tanı koymak için muayene yeterlidir ve eşlik eden görünür deformite olmadıkça radyolojik görüntülemeye gerek yoktur.
- Genellikle 8 yaşına kadar kendiliğinden düzelir.
- Tedavi çoğunlukla takip ve Aşil tendon germe egzersizleridir.
- Çoğu zaman selim olan bu durum kendiliğinden düzelir.
Aşil Tendonu Kısalığı
Bazı çocuklarda baldır kasları (gastrosoleus) ve Aşil tendonu kısa olabilir. Bu yüzden topuğunu yere bastığında gerginlik ve rahatsızlık hisseder. Bunu ifade edemez ve alışkanlık geliştirerek parmak ucunda yürümeye devam eder.
Bu çocuklarda:
- Topuk yere zor basar
- Parmak ucunda yürümek daha kolaydır
- Ayak bileği hareketleri kısıtlı olabilir
Tedavi:
- Fizik tedavi
- Gece atelleri
- Seri alçı uygulamaları
Bu hastaların takibi önemlidir. Geç tanı konulması durumunda adaptif düz tabanlık gelişebilir ve tedaviyi zorlaştırabilir.
Resim 1: Zamınında tedavi edilmediği için kalıcı (fikse) hale gelmiş, aşil tendon kısalığından kaynaklı bir parmak ucu yürüme.
Nörolojik Kaynaklı Parmak Ucunda Yürüme
Daha nadir fakat önemli bir gruptur. Bu çocuklar çoğunlukla geç yürümeye başlar ve yürüdükten sonra denge sorunları yaşar.
Bazı hafif formlar 7–8 yaşından sonra belirginleşebilir.
En sık nedenler:
- Serebral palsi
- Bazı kas hastalıkları
- Sinir iletim bozuklukları
Nörolojik kaynaklı parmak ucu yürümede problem,
- tek veya çift taraflı olabilir
- Zamanla kötüleşme eğilimindedir
Bu nedenle erken doktor başvurusu çok önemlidir.
Duyusal Hassasiyet ve Otizm Spektrum Bozukluğu
Bazı çocuklar zeminin verdiği duyuya karşı hassastır:
- Halı gibi yumuşak zeminlerde daha iyi yürür
- Sert zeminde parmak ucuna çıkar
- Ayakkabı tercihlerinde seçicilik olabilir
- Ergoterapi ve duyu bütünleme terapileri destek sağlar.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
- 2–3 yaşından sonra hâlâ sürekli parmak ucunda yürüyorsa
- Topuğunu bilerek yere koyamıyorsa
- Tek taraflı ise
- Denge kaybı veya gelişim geriliği varsa
- Ailede nörolojik / genetik hastalık öyküsü varsa
Herediter Spastik Parapleji (HSP)
Parmak ucu yürüme ile karıştırılabilen nadir bir durumdur.
HSP; bacaklarda kas sertliği (spastisite) ve güçsüzlük ile seyreden, ilerleyici bir kalıtsal hastalık grubudur. Hastalığın başlangıcında kişiler yürürken zorlanabilir ve bacaklarında gerginlik hissedebilirler.
Belirtiler:
- Özellikle baldır kaslarında ani sertleşme atakları
- Stres, enfeksiyon, aşırı aktivite ile tetiklenme
- Atak sırasında parmak ucunda yürümeye zorlama
- Atak dışında yürüyüşün çoğunlukla normal olması
- Bacak krampları ve ayak deformiteleri
- Çoğu olgu ailesel geçişlidir.
- Takip, kas gevşetici tedaviler ve rehabilitasyon gerekebilir.
Bu çocuklarda kas gerginliğinin fizyolojisi farklı olduğu için
- Botox uygulamaları genellikle işe yaramaz
- Ortez, fizik tedavi ve gerektiğinde cerrahi ön plandadır
Parmak ucunda yürüme dönemsel şekilde görülüyorsa mutlaka değerlendirilmelidir.
Tedavide Temel Yaklaşım
Tedavi çocuğun durumuna göre belirlenir:
- Yapılan muayenede patoloji saptanmayan, alışkanlık nedenli durumlarda
takip ve germe egzersizleri yeterlidir. - Aşil tendonu kısalığı olan hastalarda
fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulanır.
İleri gerginlik var ise ortez önerilebilir. - Serebral palsi, musküler distrofi, HSP gibi nöromüsküler hastalıklarda
tedavi çocuk nörolojisi ile birlikte yürütülür.
Tanı kesinleştirildikten sonra gergin kas gruplarına özel tedaviler verilir ve uzun süre takip edilir.