Yenidoğan bebeklerde gelişimsel kalça displazisi (GKD), kalça eklemini oluşturan uyluk kemiği başı ile kalça yuvası arasındaki uyumun tam gelişmemesi durumudur. Doğum sonrası dönemde oldukça sık görülür ve çoğu zaman erken tanı sayesinde başarılı bir şekilde tedavi edilir. GKD; kalça ekleminin gevşek olması, kalça yuvasının (asetabulum) sığ kalması veya uyluk başının yuva içinde tam oturmaması şeklinde ortaya çıkabilir. Yenidoğan döneminde bağların daha gevşek olması, bebeğin anne karnındaki pozisyonu, makat gelişi, ailede kalça çıkığı öyküsü veya yanlış kundaklama gibi faktörler riski artırır. Özellikle kız bebeklerde görülme sıklığı daha yüksektir.
Gelişimsel kalça displazisinin erken teşhis edilmesi; bebeğin ileriki yaşlarda yürüme problemleri, bacak boyu eşitsizliği veya kalça ağrısı yaşamasının önlenmesi açısından büyük önem taşır. Bu nedenle tüm yenidoğanlara rutin fizik muayene yapılır. Muayenede kalça ekleminin stabil olup olmadığı değerlendirilir ve gerek görülen bebeklerde kalça ultrasonu çekilir. Ultrason; bebeğe hiçbir zarar vermeyen, tamamen ağrısız bir yöntemdir ve kalça ekleminin yapısının net olarak anlaşılmasını sağlar. Özellikle ilk 4–6 hafta içinde en güvenilir sonuçları verir ve bu dönem tedavinin en etkili olduğu zaman aralığıdır.
Bu süreçte ultrason yapılmaması, yalnızca takip veya bandaj tedavisi ile düzeltilebilecek bir problemin gözden kaçmasına ve ileride ameliyat gerektiren sorunlara yol açabilir. Ultrason yapılan bebeklerin büyük bir kısmında “fizyolojik gelişim geriliği” olarak tanımladığımız, zaman içerisinde kendiliğinden düzelme eğiliminde olan hafif gelişim gerilikleri saptanabilir. Aileler bu durumu tamamen normalmiş gibi algılayıp kontrol ultrasonuna gelmeyebilmektedir; ancak bu ciddi bir hata olabilir. Çünkü fizyolojik gecikme olan bebeklerin yaklaşık %15’inde kalıcı bir gerilik gelişebilir ve bu hastalarda bandaj tedavisi gerekebilir.
Resim 1: Sağdaki ilk görüntüde, 6 haftalık kız bebeğin ultrasonunda sağ kalçada ileri derecede gelişimsel yetersizlik ve kısmi çıkık izlenmektedir. Soldaki ultrason görüntüsünde ise 8 hafta Pavlik bandajı tedavisi sonrası, kalça başının yuva içine tamamen yerleştiği ve kalça ekleminin normal gelişim gösterdiği görülmektedir.
Fizyolojik gecikmesi olan bebeklerde yapılan en yaygın hatalardan biri, geniş ara bezi veya iki adet ara bezi kullanılmasıdır. Bu yöntemin bilimsel olarak bir faydası kanıtlanmamıştır. Bunun yerine kundaklamadan kaçınmak ve kontrol zamanında mutlaka tekrarlayan ultrason yaptırmak doğru yaklaşımdır. Ayrıca fizyolojik gecikmenin beslenme ile ilişkisi yoktur; anne sütü ile beslenme kalça ekleminin doğal gelişimi için yeterlidir.
Kalça displazilerinin büyük bir kısmı erken dönemde tespit edildiğinde basit yöntemlerle düzeltilebilir. Hafif displazilerde sadece takip ve kalçanın doğru pozisyonda tutulması yeterli olabilir. Daha belirgin gevşeklik veya uyumsuzluk olduğunda ise Pavlik bandajı veya abduksiyon ortezleri kullanılır. Pavlik bandajı; bebeğin kalçalarını bükülü ve hafif açılmış pozisyonda tutarak uyluk başının yuva içine tam yerleşmesini sağlar. Yumuşak kayışlardan oluşur ve bebeğin hareketine izin verir. Tedavi süresi genellikle 6–12 hafta arasında değişir ve bu süreçte düzenli ultrason ile gelişim takip edilir. Bazı bebeklerde Pavlik bandajı yeterli olmazsa özel abduksiyon ortezleri kullanılabilir.
Resim 2: Yukarda ultrason görüntüleri gösterilen bebeğin Pavlik bandajı içerisinde görünümü.
Pavlik bandajı, göğüs bandı ve her iki bacak için kayışlardan oluşan, kalçaların doğru pozisyonda tutulmasını sağlayan bir sistemdir. Göğüs bandı koltuk altlarından geçirilip meme ucu seviyesinde, bebeğin rahat nefes alacağı şekilde sabitlenir. Bacak kayışları diz ve ayak bileği seviyesinde bağlanır, kesinlikle aşırı sıkılmaz. Amaç, kalçaların yaklaşık 90–100 derece fleksiyon ve 30–40 derece abduksiyon pozisyonunda tutulmasıdır. Bu pozisyon; uyluk başının yuvasına düzgün oturmasını ve gelişimsel gerilik varsa asetabulumun olgunlaşmasını sağlar. İlk bandaj uygulaması mutlaka doktor tarafından değerlendirilmeli ve aileye doğru kullanım eğitimi verilmelidir. Basit bir ortez gibi görünse de yanlış uygulamalar cilt hasarı, sinir basısı ve tedavi başarısızlığına neden olabilir.
Kalçada bulunan yetmezliğin seviyesine göre bebekler haftalık veya 2–3 haftada bir kontrole çağrılır. Gelişim tamamlanıncaya kadar tedavi genellikle 2–3 ay sürer. Bazı durumlarda bandaja rağmen gelişme yetersizse veya eklem uyumu sağlanamıyorsa, tedavi anestezi altında uygulanan alçı ile devam ettirilir.
Sonuç
Yenidoğan bebeklerde gelişimsel kalça displazisi erken teşhis edildiğinde büyük oranda tedavi edilebilir bir durumdur. Bu nedenle ailelerin endişe etmesine gerek yoktur. Düzenli muayene, doğru zamanda yapılan kalça ultrasonu ve gerekirse Pavlik bandajı ya da abduksiyon ortezi ile tedavi son derece başarılı sonuçlar verir. Düzenli takip sayesinde bebeklerin kalçaları sağlıklı bir şekilde gelişir ve ileride fonksiyon kaybı yaşanmasının önüne geçilir